نفرکتومی کليه چيست و چه عوارضی دارد؟
نفرکتومی نوعی عمل جراحی است که در آن بخش آسیب دیده یا کل یک کلیه از بدن خارج می شود. این روش معمولاً در جهت درمان توده ها، سرطان کلیه، عفونت های شدید یا آسیب های غیرقابل ترمیم انجام می شود. بسته به وضعیت بیمار، جراح ممکن است تنها قسمت معیوب را بردارد یا کل کلیه را از بدن خارج کند. با وجود اینکه این جراحی می تواند نجات دهنده باشد، اما مانند هر عمل دیگری با خطراتی همچون خونریزی، ایجاد اسکار، لخته شدن خون و احتمال اندک نارسایی کلیوی در کلیه دیگر همراه است. با این حال، در صورتی که بیمار دچار بیماری های جدی کلیه یا تومور باشد، نفرکتومی اغلب بهترین راه درمان محسوب می شود.
نفرکتومی چگونه انجام می شود؟
در یک نفرکتومی، جراح بخشی از کلیه (نفرکتومی جزئی) یا کل آن (نفرکتومی رادیکال) را جدا می کند. اغلب افراد دو کلیه دارند و در صورتی که کلیه باقیمانده سالم باشد، زندگی با یک کلیه ممکن است بدون اختلال ادامه یابد. انواع نفرکتومی در ادامه معرفی می کنیم:
۱. نفرکتومی جزئی: در این شیوه، تنها قسمتی از بافت کلیه که دچار تومور یا آسیب شده برداشته می شود. این روش برای افرادی که توده های کوچک دارند یا حفظ بافت کلیه برایشان ضروری است، انتخاب مناسبی محسوب می شود.
۲. نفرکتومی رادیکال: در این روش، کل کلیه برداشته می شود. گاهی جراح بخشی از حالب، غده فوق کلیوی و حتی غدد لنفاوی نزدیک کلیه را نیز خارج می کند. این عمل زمانی انجام می شود که کلیه به طور کامل درگیر تومور یا بیماری شدید شده باشد.
قبل از انجام نفرکتومی چه اقداماتی لازم است؟
پزشک پیش از عمل، ارزیابی جسمی کاملی انجام می دهد و علائم حیاتی مانند ضربان قلب، دمای بدن و فشار خون را بررسی می کند. همچنین معمولاً آزمایش خون برای تعیین گروه خونی و بررسی احتمال نیاز به انتقال خون انجام می شود. اگر دارویی مصرف می کنید چه تجویزی، چه بدون نسخه یا گیاهی اطلاع رسانی به پزشک لازم است؛ زیرا برخی داروها مانند رقیق کننده های خون (وارفارین، آسپرین)، داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی و حتی مکمل های گیاهی می توانند احتمال خونریزی در حین عمل را افزایش دهند.
بیمار باید تمام حساسیت های دارویی، غذایی یا مواد مصرفی مانند ید، الکل، پوویدون، لاتکس و غیره را اعلام کند. معمولاً شب قبل از عمل، خوردن غذا و نوشیدن مایعات ممنوع است؛ زیرا وجود محتویات معده خطر تهوع، استفراغ و ورود آن ها به ریه (آسپیراسیون) را بالا می برد. در این مرحله پزشک نوع عمل، کلیه مورد نظر و روش مناسب جراحی را مشخص می کند.
روش های جراحی نفرکتومی
نفرکتومی به دو شیوه عمده انجام می شود:
۱. نفرکتومی باز: در این روش، جراح با یک برش طولانی در پهلو یا شکم (گاهی تا ۳۰ سانتیمتر) به کلیه دسترسی پیدا می کند. این روش زمانی ترجیح داده می شود که بیمار دارای تومور بزرگ باشد یا امکان دسترسی مناسب با روش های کم تهاجمی وجود نداشته باشد. در نفرکتومی باز، جراح بدون کمک دوربین و صرفاً با دید مستقیم اقدام به برداشت کلیه می کند.
- نفرکتومی لاپاروسکوپی یا رباتیک: این روش یک تکنیک کم تهاجمی است که با چند برش کوچک انجام می شود. جراح یک لوله باریک به نام لاپاروسکوپ که مجهز به دوربین است را وارد شکم کرده و تصاویر داخل بدن را روی مانیتور مشاهده می کند. سپس از ابزارهای ظریف جراحی برای جدا کردن کلیه استفاده می شود. در برخی موارد، از سیستم رباتیک برای دقت بیشتر حرکات استفاده می شود. در پایان عمل، برش ها بخیه، چسب جراحی یا منگنه می شوند و در صورت نیاز، برای تخلیه مایعات اضافی یک درن در محل جراحی قرار داده می شود.
مراحل انجام جراحی نفرکتومی
کادر درمانی در اتاق عمل شامل اورولوژیست، متخصص بیهوشی و پرستاران است. بیمار با بیهوشی عمومی در خواب عمیق قرار می گیرد و هیچ دردی حس نمیکند. یک کاتتر برای خروج ادرار در مثانه قرار داده می شود.
در روش لاپاروسکوپی:
- چند برش کوچک روی شکم ایجاد می شود.
- شکم با گاز CO₂ پر می شود تا فضای کار برای جراح فراهم شود.
- روده ها کنار زده می شوند تا کلیه دیده شود.
- رگ های کلیه بسته و قطع می شوند.
- بخشی یا کل کلیه جدا شده و از طریق یکی از برش ها خارج می شود.
عوارض احتمالی پس از نفرکتومی
در روزهای ابتدایی بعد از عمل، تجربه برخی مشکلات طبیعی و قابل انتظار است. از جمله:
- درد یا سوزش در محل جراحی
- احساس تهوع یا بی اشتهایی
- خستگی و ضعف به علت بیهوشی
- یبوست
- سرگیجه
- تورم یا التهاب خفیف اطراف برش
گاهی مقدار کمی خون در ادرار دیده می شود که معمولاً طبیعی است. با رعایت استراحت کافی، مصرف داروهای تجویز شده و پرهیز از فعالیت های سنگین، این علائم طی چند روز یا چند هفته کاهش می یابند.
با این حال، برخی عوارض جدی تر نیز ممکن است رخ دهند:
- خونریزی داخلی
- عفونت زخم
- آسیب به اعضای اطراف مانند روده یا طحال
- نارسایی کلیه باقیمانده (به ویژه در افراد با سابقه بیماری کلیوی)
- لخته خون در پا یا ریه
تشخیص زودهنگام این مشکلات اهمیت زیادی دارد.
مراجعه به پزشک
نفرکتومی عملی مهم و پیچیده است که نیاز به مراقبت تخصصی قبل و بعد از جراحی دارد. ارزیابی دقیق توسط متخصص اورولوژی، انتخاب روش مناسب، کنترل شرایط بیمار پس از عمل و بررسی عملکرد کلیه باقی مانده برای جلوگیری از مشکلات احتمالی ضروری است. کلینیک فوق تخصصی اورولوژی دکتر آرش رنجبر با بهره گیری از تجهیزات پیشرفته و تجربه گسترده در زمینه جراحی های کلیوی، خدمات کامل تشخیصی و جراحی ارائه می دهد و مراجعه به این مرکز می تواند سبب بهبودی سریع تر و کاهش نگرانی بیمار شود.