توده مثانه: بررسی جامع علل، انواع، علائم و درمانهای پیشرفته
توده مثانه، که اغلب به عنوان تومور مثانه شناخته میشود، یکی از شایع ترین مشکلات در فیلد اورولوژی و دستگاه ادراری است. این بیماری در سطح جهانی در رتبه ششم شیوع قرار دارد و سالانه افراد بسیار زیادی را درگیر میکند. اهمیت شناخت این عارضه از آن جهت است که تشخیص زودهنگام میتواند تفاوت معناداری در نتیجه نهایی درمان ایجاد کند.
در این مقاله، ما به بررسی جامع توده مثانه میپردازیم؛ از تعریف و عوامل خطر کلیدی گرفته تا انواع میکروسکوپی، مراحل رشد، و روش های نوین تشخیصی و درمانی.
شیوع و آمار توده مثانه
توده مثانه در میان تمامی تومورهایی که در فیلد اورولوژی گریبانگیر افراد میشوند، نسبت به بقیه شایع تر است. تحقیقات دانشگاهی در بخش اورولوژی نشان داده است که نسبت مبتلا شدن مردان به زنان حدود ۴ به ۱ است و این بیماری بیشتر در افرادی با میانگین سنی ۷۵ تا ۸۴ سالگی رخ میدهد. شیوع بیشتر در آقایان عمدتاً به دلیل مصرف بالاتر دخانیات و ارتباط طولانیمدتتر آنها با مواد شیمیایی و صنایع خاص است.
تعریف توده مثانه و طبقهبندی آن (خوشخیم و بدخیم)
بر روی سطح داخلی مثانه مقدار قابل توجهی سلول وجود دارد. اگر فردی به توده مثانه مبتلا شود، این سلول ها تغییر کرده و میزان رشد و نمو آنها از حد طبیعی بیشتر شده است. در این حالت، توده ای تشکیل میشود که میتواند خوشخیم یا بدخیم باشد.
الف. تومور خوشخیم مثانه
توده های خوش خیم به تودههایی اطلاق میشود که از پوشش داخلی یا سایر بافتهای مثانه شروع شده و به سایر قسمت های بدن سرایت نمیکنند (غیرتهاجمی). این تومورها معمولاً بیخطر هستند، اما ممکن است علائمی مانند مشکلات ادراری یا وجود خون در ادرار ایجاد کنند. دو نوع شایع تومور خوشخیم مثانه عبارتند از:
- پاپیلومها: تومورهایی که از سلول های اوروتلیال منشأ گرفته و به سمت مرکز مثانه رشد میکنند.
- پاپیلومهای معکوس: تومورهای مسطحی که در دیواره مثانه رشد کرده و کمتر رایج هستند.
ب. تومور بدخیم مثانه (سرطان مثانه)
متأسفانه اکثر تومورهای مثانه از نوع بدخیم هستند. بدخیمی به این معناست که سلولهای سرطانی میتوانند بهسرعت تکثیر شده، به لایههای عمیقتر مثانه نفوذ کنند (تهاجم به بافتها) و به سایر قسمت های بدن گسترش یابند (متاستاز). اگر توده مثانه بدخیم باشد، قطعاً برای بدن خطرناک خواهد شد و نیاز است در اسرع وقت روش های درمانی انجام شود.
انواع میکروسکوپی سرطان مثانه
سرطان مثانه علاوه بر تقسیم بندی خوش خیم و بدخیم، بر اساس شکل ظاهری سلول های توموری در زیر میکروسکوپ به انواع مختلفی تقسیم میشود:
کارسینوم سلولهای ترنزیشنال یا کارسینوم اوروتلیال:
این نوع متأسفانه بیش از نیمی از سرطان های مثانه، یعنی حدود ۹۰ درصد آنها را تشکیل میدهد. این سلول ها درون قسمت داخلی مثانه و دستگاه ادراری قرار میگیرند و شروع به رشد و تکثیر مینمایند.
- کارسینومای پاپیلاری (غیرتهاجمی): تومورهایی هستند که فقط به قسمت های خالی شده مثانه هجوم میبرند و احتمال بدخیم بودن آن بسیار پایین است.
- کارسینومای مسطح (تهاجمی): به صورت تهاجمی است و مکان امن آنها فقط بخش های داخلی مثانه نمیباشد و درمان آن دشوارتر است.
کارسینوم سلولهای سنگفرشی:
از هر ۱۰۰ نفر تنها ۴ نفر به این عارضه مبتلا میشوند (حدود ۴٪). این بیماری اغلب در پاسخ به التهاب مزمن مثانه (مانند عفونتهای طولانیمدت) ایجاد میشود و معمولاً از نوع تهاجمی است.
آدنوکارسینوما:
بسیار نادر است (حدود ۱٪). هنگامی که سلول های غدد ترشح کننده موکوس درون مثانه دچار اختلال میشوند، این نوع سرطان مثانه روی میدهد.
علائم و نشانههای حیاتی توده مثانه
علائم توده مثانه میتواند متفاوت باشد و گاهی با علائم سنگ کلیه یا عفونت ادراری اشتباه گرفته شود. آگاهی از این نشانه ها برای تشخیص بهموقع حیاتی است:
- وجود خون در ادرار (هماتوری): اصلیترین علامت است.
- تکرر ادرار: احساس نیاز مداوم به تخلیه مثانه.
- درد هنگام ادرار کردن (سوزش ادرار).
- احساس تخلیه ناقص مثانه و نیاز بیش از حد به تخلیه ادرار.
- کمردردهای مزمن و تکراری و ناتوانی در خروج ادرار.
متأسفانه در بسیاری از موارد، نشانه های تومور مثانه زمانی ظاهر میشوند که سلول های درگیر به قسمت های دیگری از بدن رخنه کردهاند. علائم متاستاز شامل:
- تنگی نفس یا سرفههای مکرر (درگیری ریه).
- دلدرد یا بروز زردی پوست (درگیری کبد).
- درد استخوانها یا شکستن آسان آنها (درگیری استخوان).
- کاهش وزن و کم شدن میزان اشتها.
علت ابتلا به تومور مثانه و عوامل خطر
تومور مثانه خوش خیم یا بدخیم از جمله بیماری هایی است که علل متفاوتی سبب بروز آن در افراد میشود.
- مصرف دخانیات (سیگار): طبق تحقیقات انجام شده، افرادی که از دخانیات استفاده میکنند حدود ۵ تا ۶ برابر بیش از سایر افراد در معرض خطر این بیماری قرار دارند. اثر آن حتی پس از ۱۵ سال از زمان ترک نیز از بین نخواهد رفت.
- تماس با مواد شیمیایی: قرارگیری بیش از اندازه در معرض مواد شیمیایی در صنایعی همچون پارامتر، چرم، رنگ، لاستیک و صنایع چاپ میتواند سبب بروز بیماری شود.
- برخی داروها: استفاده از پیوگلیتازون (داروی درمان دیابت) و سیکلوفسفامید میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
- مصرف کم مایعات: مصرف کم مایعات در طول شبانه روز یکی دیگر از علل ابتلا است، زیرا باعث تجمع بیشتر مواد مضر در مثانه میشود.
- درمان های قبلی: انجام شیمی درمانی و پرتودرمانی قبلی نیز میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
مراحل رشد و نمو سرطان مثانه
سرطان مثانه دارای پنج مرحله مجزا از هم است که تشخیص صحیح مرحله آن، کلید درمان دقیق و مؤثر است.
| مرحله | تعریف |
| مرحله صفر (0) | سلول های سرطانی سطح داخلی مثانه را درگیر کردهاند (سرطان درجا). |
| مرحله یک | تمام پوشش داخلی مثانه درگیر شده، اما تومور هنوز به قسمتهای عضلانی نفوذ نکرده است (کارسینوم تهاجمی غیرعضلانی). |
| مرحله دو | تمام قسمت های درونی مثانه از سلولهای سرطانی پر شده و تومور به لایه عضلانی مثانه نفوذ کرده است (کارسینوم تهاجمی عضلانی). |
| مرحله سه | سلول های سرطانی به بافتهای اطراف مثانه منتقل شدهاند. |
| مرحله چهار | سرطان مثانه در پیشرفته ترین حالت خود قرار گرفته و سلول ها به بخشهای دیگری مانند ریه، کبد، استخوان و غدد لنفاوی دوردست منتقل خواهند شد. |
تشخیص توده مثانه
تشخیص توده مثانه شامل مجموعهای از آزمایش ها و بررسی های تخصصی است:
- معاینات اولیه و آزمایش ادرار: بررسی وجود خون یا سلول های غیرطبیعی و رد کردن عفونت ادراری.
- سونوگرافی و سیتی اسکن لگن و شکم: برای مشاهده ساختار مثانه و کلیه ها و تعیین محل دقیق تومور.
- سیستوسکوپی: روشی که در آن پزشک با دوربین کوچک مستقیماً داخل مثانه را بررسی میکند.
- بیوپسی تومور (نمونهبرداری): جدا کردن بخش کوچکی از بافت مشکوک برای تشخیص نوع و مرحله رشد سلول های سرطانی (استاندارد طلایی تشخیص).
- سایر آزمایشها: اوروگرافی داخل وریدی، پت اسکن، ام آر آی و اسکن استخوان ها در موارد پیشرفته.
درمان توده مثانه (درمان سرطان مثانه)
درمان توده مثانه یک فرآیند چندوجهی است که بهصورت کاملاً انفرادی و بر اساس موقعیت دقیق، نوع سلولی و مرحله پیشرفت بیماری (مانند غیرتهاجمی یا تهاجمی بودن) تعیین میشود. رویکردهای درمانی اصلی را میتوان در دو دسته کلی جراحی و روشهای غیرجراحی دستهبندی کرد:
درمانهای جراحی: حذف توده و مدیریت بیماری
هدف اصلی از درمان جراحی، برداشتن کامل توده سرطانی و جلوگیری از عود یا گسترش آن است.
۱. برداشتن تومور مثانه از طریق مجرای ادرار (TURT/TURBT)
این روش، مؤثرترین گزینه درمانی برای تومورهای مثانه در مراحل اولیه و غیرتهاجمی است. در این فرآیند کمتهاجمی، پزشک متخصص اورولوژی از طریق مجرای ادراری، ابزار مخصوصی به نام سیستوسکوپ را وارد مثانه میکند. سپس، تومور با استفاده از جریان الکتریکی (برق) یا لیزر سوزانده شده یا بهصورت کامل برداشته میشود.
۲. سیستکتومی (برداشتن مثانه)
این روش برای درمان سرطان هایی است که به لایه عضلانی مثانه نفوذ کردهاند (تهاجمی عضلانی) و خطر گسترش بالایی دارند.
- سیستکتومی کامل (رادیکال): در این جراحی، کل مثانه و تمام اعضای نزدیک آن برداشته میشود. این اعضا در زنان شامل رحم، تخمدان و بخشی از واژن و در مردان شامل پروستات و مجرای ادرار است. پس از برداشتن مثانه، جراح یک مسیر جدید برای تخلیه ادرار (انحراف ادراری) ایجاد میکند.
- عمل جراحی سیستکتومی لاپاراسکوپیک: این یک روش کم تهاجمی است که در آن مثانه با استفاده از ابزارهای رباتیک و تلسکوپی (لاپاراسکوپ) و از طریق برشهای کوچکتر حذف میشود، که به بهبود سریعتر بیمار کمک میکند.
روشهای غیرجراحی: مبارزه سلولی و تقویت سیستم ایمنی
این روشها اغلب بهصورت مکمل جراحی یا بهعنوان درمان اصلی در موارد خاص استفاده میشوند.
۱. ایمونوتراپی (ایمنیدرمانی)
این روش با هدف تحریک سیستم دفاعی بدن برای شناسایی و حمله به سلولهای سرطانی انجام میگیرد.
- ایمونوتراپی موضعی (BCG): در این شیوه، باکتری ب ث ژ (Bacillus Calmette-Guérin) به طور مستقیم به داخل مثانه تزریق میشود تا یک واکنش التهابی شدید ایجاد کند و سلول های ایمنی را وادار به مبارزه با سلول های سرطانی سطحی کند.
- ایمونوتراپی سیستمیک: در مراحل پیشرفته یا متاستاتیک، از داروهایی مانند آولوماب یا آتزولیزماب استفاده میشود که با تقویت توانایی سیستم ایمنی، به آن اجازه میدهد تا سلول های سرطانی را در سراسر بدن شناسایی و نابود کند.
۲. شیمیدرمانی
استفاده از داروهای قدرتمند ضد سرطان برای کشتن سلول های سرطانی که ممکن است بهصورت داخل وریدی یا موضعی (تزریق مستقیم دارو به مثانه) انجام شود.
۳. درمان هدفمند
در این روش، داروهایی خاص، مانند اردافیتینیب، فقط آن بافتها یا سلول هایی را هدف قرار میدهند که دارای تغییرات مولکولی خاص (جهش ژنی) هستند و کمترین آسیب را به سلول های سالم اطراف وارد میکنند.
۴. پرتودرمانی
استفاده از پرتوهای پرانرژی برای نابودی تودههای سرطانی. این روش معمولاً در کنار شیمیدرمانی و در مواردی که امکان جراحی وجود ندارد، بهکار میرود.
آیا سرطان مثانه درمان قطعی دارد؟
سرطان مثانه در برخی افراد ممکن است به طور قطعی درمان شود و در برخی افراد ممکن است دوباره بازگردد. اگر سلول های سرطانی به جز مثانه به دیگر اعضای بدن رخنه نکرده باشد، احتمال بقای پنج ساله حدود ۹۶ درصد خواهد بود. تشخیص به موقع، ورزش منظم، آرامش، و مصرف مواد غذایی سالم (میوهها، سبزیجات و غلات تازه) در کنار پیگیری های دوره ای سونوگرافی و آزمایش، برای حفظ سلامتی ضروری است. پیشگیری از توده مثانه میتواند شامل موارد زیر باشد:
- ترک سیگار و قلیان.
- حفظ ایمنی شغلی در تماس با مواد شیمیایی.
- مصرف کافی مایعات در طول روز.
معرفی پزشک متخصص
درمان موفقیتآمیز توده مثانه نیازمند دقت بالا در تشخیص و اجرای ماهرانه روش های درمانی، به خصوص جراحی های پیچیده، است.
دکتر آرش رنجبر، متخصص اورولوژی و متخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری، با تخصص و تجربه گسترده در تشخیص و درمان انواع تودههای مثانه، آماده ارائه خدمات تخصصی به بیماران است.
در کلینیک تخصصی دکتر آرش رنجبر، با بهرهگیری از به روزترین پروتکلهای درمانی و تشخیصی، تمامی مراحل درمان توده مثانه تحت نظارت مستقیم و دقیق ایشان انجام میشود. تیم فوق تخصصی آرش رنجبر با تأکید بر درمان های کم تهاجمی و جراحی های پیشرفته مانند سیستکتومی لاپاراسکوپیک/رباتیک، بالاترین کیفیت مراقبت های درمانی را برای اطمینان از بهبودی و حفظ کیفیت زندگی بیماران ارائه میدهد.
اگر علائمی از توده مثانه را مشاهده میکنید، برای تشخیص دقیق و برنامهریزی درمانی مناسب، مشورت با دکتر آرش رنجبر گام نخست در مسیر سلامت شماست.
نظرات بیماران
“بابت توده مثانه تحت نظر دکتر [آرش رنجبر] بوده و عمل شدم و بسیار راضی هستم.”