سنگ شکن کليه يکی از روش های رايج و غيرتهاجمی برای درمان سنگ های کليوی است که با استفاده از امواج پرقدرت، سنگ ها را به قطعات کوچک تر تبديل می کند تا بتوانند به راحتی از طريق ادرار دفع شوند. هر چند اين روش معمولا کم خطر و مؤثر است، اما بسياری از بيماران پس از انجام آن دچار درد می شوند. درد بعد از سنگ شکن می تواند از خفيف تا شديد متغير باشد و در بعضی از موارد فرد را نگران می کند. آشنايی با علت های اين درد، ميزان طبيعی بودن آن و نشانه هايی که نياز به بررسی بيشتر دارند، کمک می کند تا بيمار با آرامش بيشتری دوره بهبودی را پشت سر بگذارد. در اين متن به بررسی مهم ترين علت های درد پس از سنگ شکن می پردازیم.
دلایل بروز درد لگن بعد از سنگ شکن کلیه
دردی که بعد از خروج سنگ احساس می شود، می تواند منشأهای مختلفی داشته باشد. برخی از مهم ترین دلایل را در ادامه معرفی می کنیم.
التهاب و تحریک مجاری ادراری
حرکت سنگ درون حالب می تواند باعث خراشیدگی و آسیب سطحی به بافت ها شود. این آسیب، التهاب و سوزش ایجاد می کند و حتی پس از خروج سنگ نیز ممکن است ادامه یابد. التهاب حالب، مثانه یا حتی مجرای ادرار می تواند درد لگنی را برای چند روز تا چند هفته باقی نگه دارد.
اسپاسم یا گرفتگی عضلات حالب
حالب برای خارج کردن سنگ، دچار انقباضات شدید و غیرارادی می شود. این انقباضات تلاشی طبیعی برای کمک به حرکت سنگ است. اما نکته مهم این است که گاهی پس از دفع سنگ، این اسپاسم ها همچنان ادامه پیدا می کنند و موجب ایجاد درد تیرکشنده در پهلو، شکم یا لگن می شوند.
حساسیت و تحریک بافت های اطراف
وجود سنگ کلیه تنها به خود حالب آسیب نمی زند؛ بلکه ممکن است بافت های مجاور مثل مثانه، عضلات کف لگن و رشته های عصبی را نیز تحریک کند. این تحریکات پس از خروج سنگ نیز مدتی ادامه می یابند و باعث دردهای پراکنده و گاهی شدید در ناحیه لگن می شوند.
باقی ماندن ذرات ریز سنگ
در برخی بیماران، پس از خروج سنگ اصلی، قطعات بسیار کوچک تری از سنگ در مجاری ادراری باقی می مانند. این قطعات میکروسکوپی نیز می توانند موجب خراش، التهاب و در نتیجه درد لگنی شوند. برخی افراد تنها چند روز ناراحتی خفیف دارند، اما بعضی بیماران ممکن است دوره های طولانی تری از درد را تجربه کنند.
به همین دلیل، گفت و گو با متخصص کلیه و مجاری ادراری اهمیت زیادی دارد تا علت اصلی درد مشخص شده و مناسب ترین شیوه درمان انتخاب شود.
عفونت مجاری ادراری
عفونت ادراری یکی از عوارض رایج بعد از دفع یا سنگ شکنی است. زمانی که سنگ در مجرا گیر می کند، محیط مناسبی برای رشد باکتری ایجاد می شود و این موضوع زمینه ساز عفونت خواهد بود. این عفونت می تواند باعث بروز علائمی مثل:
- درد لگنی
- سوزش هنگام ادرار
- تکرر ادرار
- ادرار بدبو یا کدر
تشخیص و درمان سریع عفونت ضروری است؛ زیرا عدم درمان می تواند مشکلات بزرگ تری برای کلیه ایجاد کند.
تداوم اسپاسم های حالب
همان طور که گفته شد، اسپاسم حالب ممکن است پس از دفع سنگ نیز ادامه پیدا کند. این انقباضات شدید می توانند درد شدیدی ایجاد کنند. برای کنترل این وضعیت از داروهایی استفاده می شود که عضلات صاف حالب را شل کرده و اسپاسم را کاهش می دهند.
انسداد حالب پس از دفع سنگ
در شرایط نادر، ممکن است پس از خروج بخشی از سنگ، مجرا به طور کامل یا نسبی مسدود بماند. این انسداد می تواند باعث درد شدید، کاهش حجم ادرار، فشار زیاد بر کلیه و آسیب احتمالی به بافت کلیه شود. چنین وضعیتی اورژانسی است و باید فوراً توسط پزشک بررسی شود.
روش های تشخیص علت درد لگن پس از سنگ شکنی
برای تعیین علت دقیق درد، پزشک معمولاً اقدامات زیر را انجام می دهد:
- بررسی شرح حال بیمار
- معاینه فیزیکی
- آزمایش ادرار برای بررسی خون، چرک یا عفونت
- سونوگرافی یا سی تی اسکن
- گاهی سیستوسکوپی برای بررسی داخلی مثانه و مجرا
این بررسی ها کمک می کنند که علت اصلی درد مشخص شود و بهترین روش درمان انتخاب شود.
مدت زمان طبیعی درد بعد از سنگ شکن
به طور معمول، درد پس از سنگ شکنی از چند ساعت بعد از عمل آغاز می شود و ممکن است تا ۲۴ ساعت ادامه داشته باشد. دردهای خفیف تر ممکن است تا چند روز دوام داشته باشند. اما اگر درد تیز، شدید و غیرقابل تحمل بیش از یک روز ادامه یابد، می تواند ناشی از دلایل زیر باشد:
- وجود عفونت
- التهاب طولانی مدت بافت ها
- آسیب مجرای ادراری در اثر حرکت سنگ
- نگه داشتن قطعات کوچک سنگ
- انسداد مجدد حالب
در چنین مواردی لازم است با پزشک تماس گرفته شود.
مراجعه به پزشک
اگر چه وجود درد در چند روز اول پس از سنگ شکنی کاملاً طبیعی است، با وجود علائمی مثل تب یا لرز، تهوع و استفراغ شدید، کاهش واضح حجم ادرار، درد غیرقابل تحمل، وجود خون زیاد در ادرار و تداوم در بیش از ۲۴ تا ۴۸ ساعت باید به متخصص اورولوژی مراجعه شود. تشخیص و درمان مناسب تنها توسط پزشک متخصص امکان پذیر است و می تواند از عوارض جدی جلوگیری کند. در کلینیک فوق تخصصی اورولوژی دکتر آرش رنجبر، ارزیابی های دقیق، تصویربرداری های پیشرفته و درمان های تخصصی برای پیگیری مشکلات پس از سنگ شکنی ارائه می شود.