سیستوسکوپی و مراقبتهای بعد از سیستوسکوپی
سیستوسکوپی نوعی روشی تشخیصی است که به پزشک می تواند داخل مثانه و مجرای ادرار را ببیند. این بررسی وقتی استفاده می شود که سوزش ادرار، خون در ادرار، عفونت های مکرر یا دردهای لگنی ادامه دار باشد. زمان اقدام به طور معمول کوتاه است اما مراقبت های بعد از سیستوسکوپی نقش اصلی را در کاهش سوزش، پیشگیری از عفونت و بازگشت سریع به روال عادی دارد.
سیستوسکوپ چه کاری انجام می دهد؟
سیستوسکوپ در نگاه اول فقط یک لوله باریک به نظر می رسد اما در واقع چشم پزشک داخل دستگاه ادراری محسوب می شود. این لوله دارای لنز دقیق و سیستم نوری است و از مسیر مجرای ادرار وارد مثانه شده و تصویر زنده را روی مانیتور نشان می دهد. مدل های باریک تر این لوله برای بررسی و تشخیص به کار می روند؛ برای مواردی که هدف، دیدن جزئیات ریز مخاط مثانه یا منبع خونریزی است. نمونه های ضحیم تر این لوله برای اقدام درمانی استفاده می شود مثل برداشتن سنگ یا نمونه برداری.
سیستوسکوپی دقیقا چه کاری انجام می دهد؟
سیستوسکوپی به معنی مشاهده مستقیم مسیر ادرار از مجرا تا مثانه و در صورت نیاز حتی حالب ها است. در صورتی که پزشک از اندوسکوپ ظریف تری به نام یورتروسکوپ استفاده کند، امکان بررسی مسیر انتقال ادرار از کلیه تا مثانه وجود دارد. این بررسی به منظور پیدا کردن علت خون در ادرار، تنگی مجرا، بزرگی پروستات، تومورهای مثانه یا حالب و سنگ های پنهان کاربرد دارد. برعکس سونوگرافی یا سی تی اسکن که تصویر غیرمستقیم می دهند، این روش دید واقعی ایجاد می کند که بهتر است.
سیستوسکوپی تشخیصی یا درمانی؟ هر دو
سیستوسکوپی تنها برای دیدن مجاری نیست و دو نقش مهم دارد؛ تشخیص و درمان. در قدم اول، پزشک با بررسی مستقیم داخل مثانه و مجرا، علت مشکل را مشخص می کند. برای مثال، در افراد بالای ۵۰ سال که دچار خون واضح در ادرار می شوند این بررسی یکی از اصلی ترین و دقیق ترین روش ها برای تشخیص تومور مثانه به شمار می رود.
در قدم بعد همین مسیر بدون برش جراحی امکان انجام اقدامات درمانی را فراهم می کند مانند نمونه برداری ضایعات مشکوک، تراش تومور مثانه، خارج کردن سنگ یا حتی درمان بزرگی پروستات از راه مجرا.
آمادگی قبل از سیستوسکوپی
آماده سازی قبل از سیستوسکوپی اصلا پیچیده نیست اما رعایت چند نکته کوچک، تجربه بیمار را راحت تر می کند و احتمال عوارض را به شدت پایین می آورد. اگر پزشک تصمیم به انجام این بررسی گرفته، بهتر است بدن در شرایط پایدار قرار داشته باشد یعنی معده پر نباشد و داروهایی که خون را رقیق می کنند استفاده نشود.قبل از شروع کار، محیط استریل و وضعیت قرارگیری بدن مشابه معاینات لگنی است و در کل زمان کوتاهی دارد.
نکات مهم قبل از انجام سیستوسکوپی:
- ناشتا ماندن حدودا ۶ تا ۸ ساعت در صورت توصیه پزشک
- اطلاع دادن درباره مصرف داروهای رقیق کننده خون مانند آسپرین، وارفارین یا پلاویکس
- قطع این داروها چند روز قبل از اقدام تنها با نظر پزشک
- مصرف آنتی بیوتیک پیشگیرانه برای کاهش احتمال عفونت ادراری
- پوشیدن لباس مخصوص و قرار گرفتن به حالت طاق باز روی تخت
- حفظ آرامش؛ کل فرایند معمولا کوتاه و بدون نگرانی است
بعد از سیستوسکوپی چه کارهایی کمک کننده است؟
بعد از پایان سیستوسکوپی بیشتر افراد سوزش خفیف، کمی درد یا رگه های خون در ادرار را تجربه می کنند.البته این واکنش ها طبیعی هستند و اکثرا با گذشت زمان و مصرف مایعات از بین می رود. چون مجاری ادراری دستکاری شده، بدن چند ساعت تا یکی دو روز نیاز به بازیابی دارد.
مراقبت های مهم بعد از سیستوسکوپی:
- نوشیدن آب فراوان به منظور شست وشوی مجاری ادراری
- پرهیز از خوراکی های تحریک کننده مثانه مثل قهوه، ادویه تند و نوشیدنی گازدار
- استفاده از دوش آب گرم یا نشستن در لگن آب ولرم برای کاهش سوزش
- گذاشتن حوله گرم و مرطوب روی ناحیه خارجی دستگاه تناسلی
- استراحت تا برطرف شدن اثر داروهای بی حسی
- همراه داشتن یک نفر هنگام ترخیص
در موارد نادر به دلیل شل شدن عضلات یا تحریک مجرا دفع ادرار ممکن است با تاخیر انجام بگیرد یا حتی احتباس ادراری رخ دهد. اگر تب، لرز، ادامه خونریزی، سوزش شدید یا مشکل در ادرار کردن بیش از دو تا سه روز طول کشید، تماس با پزشک ضروری است.
روند انجام سیستوسکوپی؛ قدم به قدم تا مشاهده دقیق مجاری ادراری
قبل از شروع بهتر است مثانه به طور کاملتخلیه شود تا فضای کافی برای بررسی در دسترس باشد. سپس بیمار لباس مخصوص جراحی را می پوشد و روی تخت درمان دراز می کشد. ممکن است در این مرحله آنتی بیوتیک پیشگیرانه به منظور کاهش احتمال عفونت مثانه تزریق شود.
در مرحله بعد بی حسی موضعی یا منطقه ای اعمال می شود و در برخی موارد آرام بخش کوتاه مدت برای کاهش اضطراب تجویز می شود. مجرای ادرار با ژل بی حس کننده و روغن کاری آماده ورود سیستوسکوپ می شود. پزشک آهسته دستگاه را وارد کرده و از طریق دوربین، فضای داخل مثانه را مشاهده می کند.
در طول کار، محلول استریل داخل مثانه تزریق می شود تا دیواره ها باز و واضح دیده شوند؛ این کار دید پزشک را بهتر می کند و احتمال خطا را کاهش می دهد. اگر از بی حسی موضعی استفاده شود کل فرآیند به طور معمول کمتر از پنج دقیقه طول می کشد، اما اگر از آرام بخش یا بیهوشی عمومی استفاده شود، مدت زمان کل عمل بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه متغیر است.
مراجعه به پزشک بعد از سیستوسکوپی؛ اهمیت همراهی با تیم تخصصی
سیستوسکوپی ابزاری بسیار مفید برای تشخیص و درمان مشکلات مجاری ادراری است اما توجه به علائم بعد از عمل و پیگیری جدی اهمیت زیادی دارد. هرگونه خونریزی غیرطبیعی، سوزش شدید یا تب نباید نادیده گرفته شود و نیاز به بررسی فوری دارد.
برای دریافت مشاوره تخصصی و مراقبت دقیق پس از سیستوسکوپی، کلینیک فوق تخصصی اورولوژی دکتر آرش رنجبر همراه با تیم فوق تخصصی کلینیک دکتر آرش رنجبر آماده ارائه خدمات حرفه ای به شما عزیزان است. در این کلینیک، با استفاده از تجهیزات پیشرفته و تجربه بالای پزشکان، روند تشخیص و درمان به شکل کاملا علمی و تخصصی انجام می شود تا سلامت شما حفظ گردد.